Blog Tijd voor een korte onderbreking

Gastcolumn Jean-Paul Toonen

Het was tien voor vijf, dus zette ik nog wat extra vaart achter mijn fietstochtje naar de doe-het-zelf winkel in het dorp. Daar kocht ik net voor sluitingstijd een van de laatste zaklampen die de man had ingeslagen. Hij glimlachte er een beetje mee, want er waren de hele week al grappen over gemaakt.

Het was vlak voor de eeuwwisseling en de media hadden ook mij bij de keel met de voorspelling dat we wel eens een paar dagen zonder licht zouden kunnen zitten. Met twee dochters van 8 jaar in huis in het afgelegen Caestert vond ik dat toen onverantwoord. Tien jaar later hoor ik kunstenaar Rob van Acker in een betoog over de vanzelfsprekendheid van bijna alles in onze wereld. Daarmee verwarde Rob mijn vertrouwen in energiegebruik behoorlijk. En daar zijn kunstenaars natuurlijk ook voor. Zij zullen altijd morrelen aan onze vermeende zekerheden en het gezichtspunt op vertrouwde dingen verbuigen. Rob van Acker is een Nederlander verworden tot Afrikaan, na langdurig verblijf in Uganda, Leshoto en Zambia. Hij is een autowrak gaan zien als een bron van inspiratie en als rijke resource. En nu hield hij een pleidooi voor een bestuurlijke aanpak gericht op het vergroten van de bewustwording in onze samenleving. In het kort en vrij vertaald: “Zet elke week een paar dagen de centrale knop om en versteek de samenleving af en toe en beurtelings van water, stroom, internet, telefonie of gas. Aangekondigd uiteraard en met uitzondering van ziekenhuizen etc.” Met andere woorden: leer mensen wat het is om het even een paar uren of dagen niet te hebben. Laat ze zien dat 30 bladzijden lezen in de avond ‘een kaarsje’ kost, dat een dag eten maken zonder gas geen drama is, dat de toiletgang van een gezin niet met een paar emmers water is bij te houden en dat onze mentale afhankelijkheid van het web verontrustende vormen begint aan te nemen. Ons huidige ‘hyperleven’ lijkt in die zin nog het meest op een wilde droom in een slapend lichaam, dat ligt in de intensive care en aan een wirwar aan kabels en meters.
De enorme maatschappelijke winst die geboekt zou worden door zulke korte onderbrekingen, laat zich raden. Je kunt dat niet vergelijken met de sirene op maandag, die iedereen moet herinneren aan onze veiligheid. Sluit voor de grap maar eens een dag het water af. Die actie zal je herhaaldelijk in onverwachte situaties brengen. Over stroom maar te zwijgen. In een paar uur is onze kwetsbaarheid pijnlijk voelbaar. Wat ga je doen als het na acht uur donker wordt? Als in de winter de pomp van je CV ermee stopt, is de ellende niet te overzien. Over de vriezer nog maar te zwijgen. Wie een dag van de kabel ligt wordt kribbig en uiteindelijk ten einde raad. We zullen dan allemaal gedwongen zijn om heel goed na te denken hoe we ons tegen zo’n afhankelijkheid kunnen beschermen. Dat op de eerste plaats. Maar het zou ook de samenleving veel meer betrekken bij onze collectieve verantwoordelijkheid achter energieontwikkeling, bereikbaarheid, voeding en al die andere basisbehoeften. We doen ze nu te snel af als oninteressant en saai. Maar dat is het allerminst. En de urgentie dat we ons ermee gaan bezighouden neemt alleen maar toe. Omdat het een terrein betreft waarin steeds slimmer geïnvesteerd moet worden. En waar ook heel veel vernieuwing en resultaat te boeken valt. Als afnemers en verbruikers hebben we daar allemaal een rol in. 
Denk komende maand als de sirene gaat ook eens aan dat confronterende idee van Rob van Acker die natuurlijk groot gelijk heeft. En onze samenleving met Afrikaans bewustzijn wil versterken.